Toplu iş sözleşmesi örneği (işyeri düzeyinde)

Toplu iş sözleşmesi, işçi sendikası ile işveren veya işveren sendikası arasında, iş sözleşmelerinin yapılması, içeriği ve sona ermesine ilişkin hükümleri düzenlemek üzere yapılan yazılı sözleşmedir. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’na göre ancak Bakanlıktan yetki belgesi alan sendika tarafından, işyeri, işletme veya grup düzeyinde ve en az bir, en çok üç yıl süreyle yapılabilir; iş sözleşmelerinin toplu iş sözleşmesine aykırı hükümlerinin yerini toplu iş sözleşmesindeki hükümler alır.

Güncelleme:

Türkiye’de toplu iş sözleşmesi görüşmeleri, sendikanın işkolunda ve işyerinde kanundaki üye çoğunluğunu sağladığını gösteren yetki belgesinin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nca verilmesiyle başlar. Yetkili sendika karşı tarafı toplu görüşmeye çağırır, taraflar kanundaki süre içinde görüşmeleri tamamlar; anlaşma sağlanırsa metin imzalanır, sağlanamazsa uyuşmazlık tutanağı tutulur ve arabuluculuk, grev veya Yüksek Hakem Kurulu aşamalarına geçilir. Sözleşme yürürlüğe girince kapsamındaki her işçi için iş sözleşmesinin önüne geçer: ücret zamları, ikramiye, sosyal yardımlar ve disiplin kuralları artık bu metinden okunur.

Aşağıdaki örnek, tek bir işyeri için yapılan iki yıllık bir toplu iş sözleşmesinin iskeletidir: tarafların ve kapsamın tanımı, altı aylık dönemlerle ücret zammı, yemek, yol, bayram ve yakacak yardımları, çalışma süresi ve fazla çalışma oranları, ek izinler, eşit sayıda üyeyle kurulan disiplin kurulu, işyeri sendika temsilcisinin hakları ve uyuşmazlıkların önce işyerinde çözülmesi. Gerçek bir sözleşme bunun birkaç katı uzunlukta olur; bu metni görüşme masasına taslak olarak götürün, her maddeyi işyerinizin fiilî uygulamasıyla karşılaştırın ve ücret cetveli ile ceza cetvelini ek olarak hazırlayın.

Bu belge ne zaman kullanılır

  • Yetki belgesi kesinleşen sendikanın çağrısıyla işyerinde ilk toplu iş sözleşmesi hazırlanırken.
  • Süresi dolmak üzere olan toplu iş sözleşmesinin yenilenmesi görüşmelerinde taslak metin olarak.
  • Aynı işverene ait birden çok işyerini kapsayan işletme düzeyinde sözleşme yaparken.
  • İşveren sendikasına üye işverenin grup toplu iş sözleşmesini işyerine uyarlayan ek protokol hazırlarken.

Belgede mutlaka olması gerekenler

  • İşverenin unvanı ve SGK işyeri sicil numarası; sendikanın adı ve yetki belgesinin tarih ve sayısı.
  • Kapsam: sözleşmenin uygulanacağı işyeri ve sözleşmeden yararlanacak işçiler.
  • Yürürlük tarihi ve süre (en az bir, en çok üç yıl).
  • Ücret zammı: oranı, dönemleri ve hangi ücrete uygulanacağı.
  • Sosyal yardımlar: yemek, yol, bayram, yakacak, evlenme, doğum ve ölüm yardımı tutarları.
  • Çalışma süresi, fazla çalışma ve tatil günü çalışma oranları, ek izinler.
  • Disiplin kurulu, ceza cetveli ve iş güvencesine ilişkin hükümler.
  • Sendikal haklar (temsilci, ilan panosu, aidat kesintisi) ve uyuşmazlıkların çözüm yolu.

Kopyalamaya hazır örnek

[İŞYERİ UNVANI] İŞYERİ TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ

İŞVEREN: [UNVAN], SGK İşyeri Sicil No: [NUMARA], Adres: [ADRES]

İŞÇİ SENDİKASI: [SENDİKA ADI], Yetki Belgesi Tarih ve Sayısı: [TARİH / SAYI]

Madde 1 – Taraflar ve kapsam

Bu sözleşme, işveren ile [SENDİKA ADI] arasında, [ADRES] adresindeki işyerinde çalışan sendika üyesi işçileri kapsamak üzere 6356 sayılı Kanun’a göre işyeri düzeyinde yapılmıştır. Üye olmayan işçiler, kanundaki şartlarla dayanışma aidatı ödeyerek sözleşmeden yararlanır.

Madde 2 – Süre

Sözleşme [GG.AA.YYYY] tarihinde yürürlüğe girer ve [GG.AA.YYYY] tarihinde sona erer; süresi 2 (iki) yıldır.

Madde 3 – Ücret zammı

Birinci yıl: işçilerin [GG.AA.YYYY] tarihindeki günlük çıplak ücretlerine yüzde [ORAN] zam uygulanır; ikinci altı ayda ücretler altı aylık TÜFE değişim oranında artırılır. İkinci yıl aynı esas uygulanır.

Madde 4 – Sosyal yardımlar

Fiilen çalışılan her gün için [TUTAR] TL yemek, aylık [TUTAR] TL yol, her dinî bayramda [TUTAR] TL bayram ve yılda bir [TUTAR] TL yakacak yardımı ödenir. Evlenme, doğum ve yakın ölümünde [TUTAR] TL yardım yapılır; yardımlar ikinci yıl Madde 3’teki oranda artırılır.

Madde 5 – Çalışma süresi ve fazla çalışma

Haftalık çalışma süresi 45 saattir ve haftanın [BEŞ / ALTI] gününe bölünür. Fazla çalışma işçinin onayıyla yapılır ve saat ücretinin yüzde [ORAN] fazlasıyla, hafta tatili ve genel tatil çalışması yüzde [ORAN] fazlasıyla ödenir.

Madde 6 – İzinler

Yıllık ücretli izin süreleri, İş Kanunu’ndaki sürelere [SAYI] gün eklenerek uygulanır. Evlenmede, eşin doğum yapmasında ve yakının ölümünde [SAYI] gün ücretli izin verilir.

Madde 7 – Disiplin kurulu ve iş güvencesi

İşveren ve sendikanın atadığı ikişer üyeden oluşan disiplin kurulu kurulur; başkanı işveren temsilcisidir. Ekli ceza cetvelindeki cezalar, işçinin yazılı savunması alındıktan sonra kurul kararıyla verilir. İşveren, kanundaki haklı ve geçerli nedenler dışında işçi çıkarmaz.

Madde 8 – Sendikal haklar

Sendika, kanundaki sayıda işyeri sendika temsilcisi atar; temsilciler görevleri için haftada [SAAT] saat ücretli izinli sayılır. İşveren, sendikaya bir ilan panosu tahsis eder ve üyelik aidatlarını ücretlerden keserek her ay sendikaya öder.

Madde 9 – Uyuşmazlıkların çözümü

Uyuşmazlıklar önce işyeri sendika temsilcisi ile işveren vekili arasında, çözülemezse tarafların ikişer temsilcisinden oluşan uzlaştırma kurulunda görüşülür; kurulun [15] gün içinde çözemediği uyuşmazlıkta yargı yolu açıktır.

İşbu sözleşme 9 madde ve eklerinden oluşur; hüküm bulunmayan hâllerde 6356 sayılı Kanun ve 4857 sayılı İş Kanunu uygulanır.

[İL], [GG.AA.YYYY]

EKLER: 1- Ücret cetveli 2- Disiplin ceza cetveli

İŞVEREN: [UNVAN] – Yetkili: [AD SOYAD] – Kaşe ve İmza: ____________________
SENDİKA: [SENDİKA ADI] – Yetkili: [AD SOYAD] – Kaşe ve İmza: ____________________

Yasal dayanak: 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu md. 33 (toplu iş sözleşmesinin içeriği), md. 34 (kapsamı ve düzeyi) ve md. 35 (yazılı şekil; en az bir, en çok üç yıllık süre).

Adım adım nasıl doldurulur

  1. Yetki belgesinin kesinleştiğini ve çağrının kanundaki süre içinde yapıldığını kontrol edin; görüşmeye katılacak temsilcilerin yetki yazılarını dosyalayın.
  2. İşyerindeki mevcut ücret, ikramiye, yardım ve izin uygulamalarını tablo hâline getirin; sözleşme hiçbir hakkı kanunun ve mevcut iş sözleşmelerinin altına çekemez.
  3. Zam maddesini oran, dönem ve uygulanacak ücret (çıplak ücret veya giydirilmiş ücret) belirterek yazın; ikinci yıl için enflasyona bağlı bir kural koyun.
  4. Sosyal yardımları tutar ve ödeme zamanıyla yazın; tutarların ikinci yıl nasıl artacağını belirtin.
  5. Disiplin kurulunun üye sayısını, toplanma usulünü ve ceza cetvelini ek olarak hazırlayın; cezaların savunma alınmadan verilemeyeceğini yazın.
  6. Metni taraf yetkililerine imzalatın, birer örneğini görevli makama (Bakanlığa) gönderin ve işyerinde işçilerin görebileceği bir yere asın.

Sonradan sorun çıkaran hatalar

  • Sözleşmeyi yetki belgesi olmayan bir sendikayla veya işçi temsilcileriyle imzalamak: metin toplu iş sözleşmesi niteliği taşımaz.
  • Süreyi üç yıldan uzun yazmak ya da imzadan sonra süreyi uzatan veya kısaltan protokol yapmak: kanun süre değişikliğini yasaklar.
  • Zam oranını “piyasa koşullarına göre” gibi belirsiz bırakmak: her dönem yeni bir uyuşmazlık doğar.
  • Kanundan daha az hak içeren madde yazmak: hüküm geçersizdir, kanundaki hak uygulanır.

Belgeyi tamamlamak için

Sık sorulan sorular

Toplu iş sözleşmesinden kimler yararlanır?

Kural olarak sözleşmenin tarafı olan sendikanın üyeleri, üyelik tarihinden itibaren yararlanır. Sendika üyesi olmayan işçiler, sendikaya dayanışma aidatı ödeyerek sözleşmeden yararlanabilir; bunun için sendikanın onayı aranmaz. İşveren, üye olmayan işçilere de aynı hakları kendi isteğiyle uygulayabilir.

Toplu iş sözleşmesi kaç yıl süreyle yapılır?

Kanuna göre en az bir, en çok üç yıl süreli yapılır; yalnızca bir yıldan kısa süren işlerde daha kısa süre kararlaştırılabilir. İmzadan sonra süre uzatılamaz, kısaltılamaz ve sözleşme süresinden önce sona erdirilemez. Süresi dolan sözleşmenin iş sözleşmelerine ilişkin hükümleri, yenisi yürürlüğe girene kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.

İş sözleşmesindeki haklar toplu iş sözleşmesinden daha iyiyse hangisi uygulanır?

İş sözleşmesinin işçi yararına olan hükümleri saklıdır; toplu iş sözleşmesi bunları geri alamaz. Buna karşılık iş sözleşmelerinin toplu iş sözleşmesine aykırı ve işçi aleyhine olan hükümlerinin yerini toplu iş sözleşmesindeki hükümler alır. İş sözleşmesinde düzenlenmeyen konularda doğrudan toplu iş sözleşmesi uygulanır.

Görüşmelerde anlaşma sağlanamazsa ne olur?

Taraflar uyuşmazlık tutanağı düzenler ve görevli makam bir arabulucu atar. Arabuluculuk da sonuç vermezse sendika kanundaki usulle grev kararı alabilir, işveren lokavt kararı verebilir; grevin yasak olduğu işlerde uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulu’nca çözülür ve kurulun kararı toplu iş sözleşmesi hükmündedir.

Toplu iş sözleşmesi noterde mi imzalanır?

Hayır. Kanun yazılı şekil arar; taraf yetkililerinin imzaladığı metin yeterlidir ve imza toplantısı bir tutanakla belgelenir. İmzalanan sözleşmenin birer örneği taraflarca görevli makama verilir; işveren de metni işyerinde ilan eder.

Bu sayfadaki örnekler yol gösterici metinlerdir, hukuki danışmanlık değildir. Süreler, tutarlar ve şartlar duruma göre değişir; yüksek tutarlı sözleşmelerde veya uyuşmazlık ihtimali olan durumlarda imzalamadan önce bir avukata danışın.